Een foto kan maandenlang netjes volgens de regels op je website staan en toch een claim opleveren. Iemand downloadt ergens het werk van een fotograaf, zet het op Pexels alsof hij zelf de maker is, en jij vindt het een half jaar later als je op “meditatie” zoekt. Zodra de echte fotograaf klaagt, verdwijnt de foto van Pexels, en komt de mail met een screenshot van jouw website en een bedrag bij jou terecht.
Inhoudsopgave
Google Afbeeldingen wijst je de weg naar andermans foto’s
Google toont afbeeldingen die op andere websites staan. De rechten liggen bij de fotograaf, de illustrator of de uitgever, en dat een foto in Google verschijnt, betekent alleen dat Google hem heeft geïndexeerd. De Rijksoverheid is daar duidelijk over: foto’s van anderen mag je in principe alleen gebruiken met toestemming van de maker. Een foto op je website zetten is openbaar maken, en daar heb je rechten voor nodig. “Ik vond hem op Google” is dus geen verdediging, hooguit een uitleg van hoe je aan het probleem kwam.
Gratis downloaden is nog geen toestemming
Pexels en Unsplash maken het verleidelijk, met een grote zoekbalk, mooie foto’s en een knop om gratis te downloaden, vaak met de belofte dat je ze ook commercieel mag gebruiken. Dat klopt, voor zover de beeldbank die rechten zelf heeft. In de voorwaarden van Unsplash en Pexels staat dat de licentie niet automatisch geldt voor herkenbare personen, merken, logo’s of kunstwerken die op de foto te zien zijn, en Pexels garandeert niet dat alle rechten kloppen.
Iemand die zelf geen rechten heeft, kan jou ook geen geldige licentie geven, en dat je te goeder trouw was, helpt hooguit bij de discussie over de hoogte van het bedrag.
Een disclaimer onder je foto redt je niet
Zo’n claim begint meestal met een mail, soms vriendelijk en vaak geautomatiseerd, met een screenshot, de URL van je pagina en een bedrag van een paar honderd euro of meer. Daarna moet je de foto verwijderen, bewijs zoeken, misschien juridisch advies inwinnen en alles aanpassen waar dat beeld nog meer staat. BNNVARA Kassa besteedde er een uitzending aan, dus dit is geen theoretisch risico. Copyright in actie trouwens: BNNVARA verbiedt het embedden van hun video’s, anders had je hem hier gewoon kunnen kijken.
Een zinnetje als “no copyright infringement intended” of “alle rechten bij de eigenaar” klinkt netjes, maar juridisch stelt het weinig voor. De enige vraag is of je toestemming had. Naamsvermelding, geen winst maken of de foto zelf bewerken verandert daar niets aan, en dat zegt zelfs YouTube in zijn uitleg over copyrightmisverstanden. Een disclaimer is geen licentie.
Ook wie er op de foto staat, heeft rechten
Een foto heeft vaak meer rechthebbenden dan alleen de fotograaf. Een herkenbaar persoon heeft portretrecht en kan publicatie verbieden, zeker bij commercieel gebruik of in een gevoelige context. Logo’s, merken, kunstwerken en designmeubels die in beeld staan, hebben hun eigen rechten. Voor jouw vak is vooral die context belangrijk. Een lachende vrouw bij je blog over burn-out lijkt onschuldig, maar als zij herkenbaar is en nooit heeft ingestemd met een plek naast dat onderwerp, heb je een probleem dat niets met de fotograaf te maken heeft.
Google straft stockfoto's niet af, je bezoeker wel
Straft Google je voor gratis stockfoto’s? Mwah, nee, niet direct. John Mueller van Google heeft gezegd dat stockfoto’s voor de gewone zoekresultaten niet uitmaken. Google kijkt wel naar kwaliteit, bestandsnaam, alt-tekst en de tekst eromheen, en een foto die op talloze andere sites staat, valt in Google Afbeeldingen nergens op. Een te zwaar bestand maakt je pagina ook nog eens traag.
Het grotere probleem is je bezoeker. Dezelfde laptop op een houten tafel, dezelfde hand om een kop thee, dezelfde vrouw in kleermakerszit op het strand: iedereen herkent ze als stock, ook als niemand kan uitleggen waarom. Als je website zegt dat je persoonlijk en warm bent en je foto’s zeggen iets anders, klopt het gevoel niet. En moet je na een claim tientallen pagina’s nalopen en beeld vervangen, dan ben je niet met groei bezig. Je bent schade aan het beperken. Dat is dweilen, kan ik je zeggen.
Zo gebruik je beeld zonder gedoe
De veilige route is niet ingewikkeld. Wel iets minder lui. Dit zijn de afspraken die je met jezelf maakt:
- Gebruik eigen foto’s, zeker van jezelf, je praktijkruimte en de plek waar je werkt. Een halve dag met een fotograaf levert vaak genoeg op voor maanden.
- Leg met die fotograaf schriftelijk vast waar je de foto’s mag gebruiken (website, social media, drukwerk) en voor hoe lang.
- Neem je toch stock, kies dan een betaalde stocksite met een duidelijke licentie en lees die voorwaarden. Royalty-free betekent dat je niet per gebruik betaalt, er kunnen nog steeds beperkingen aan zitten.
- Bewaar bewijs: de downloadpagina, de licentievoorwaarden, de datum en de factuur, in een map per project.
- Laat herkenbare personen, logo’s en kunst weg als je gratis stock gebruikt.
- Twijfel je over een foto, zoek hem dan omgekeerd op. Staat dezelfde foto op twintig sites met twintig verschillende makers, dan weet je genoeg.
- Laat je webbouwer niet zomaar “beeld regelen” zonder vast te leggen dat er alleen beeld met een aantoonbare licentie op komt.
Een controle die je vandaag kunt doen
Niet panikeren. Wel opruimen. Begin bij je homepage, de pagina’s over je aanbod en je best gelezen blogs, en noteer bij elke foto waar hij vandaan komt. Heb je geen bewijs van een licentie, vervang hem dan. Wil je een foto van Pexels of Unsplash houden, maak dan nu een screenshot van de fotopagina en de licentie, met de naam van de fotograaf erbij. Staat de foto daar niet meer en heb je niks bewaard? Dan zou ik hem vervangen. Geen discussie. Gratis is prima voor gemak, niet voor zekerheid.
